Dan inkluzivnog građanskog obrazovanja: Za pristupačnije izbore

Banja Luka, 26. septembar 2026. — U Domu omladine u Banjoj Luci održan je Dan inkluzivnog građanskog obrazovanja — Za pristupačnije izbore, događaj posvećen pravima i položaju osoba sa invaliditetom u izbornom procesu u Bosni i Hercegovini.

Kroz uvodno obraćanje, panel diskusiju sa aktivistkinjama sa terena, predstavljanje novih izbornih tehnologija od strane Centralne izborne komisije i interaktivni kviz, učesnici i učesnice imali su priliku da zajedno preispitaju koliko je izborni proces u BiH danas zaista dostupan svima.

Panel „Glasovi sa terena” okupio je tri žene čiji rad već godinama mijenja živote osoba sa invaliditetom u lokalnim zajednicama, dok su predstavnici Centralne izborne komisije prisutnima uživo pokazali kako funkcionišu biometrijska identifikacija birača i optički skeneri — tehnologije koje bi trebalo da izborni proces učine transparentnijim i pristupačnijim.

Zaključci i preporuke sa događaja

Na osnovu diskusije i iznesenih iskustava, učesnici i učesnice formulisali su sljedeće preporuke za unapređenje pristupačnosti izbornog procesa u Bosni i Hercegovini:

1. Izmjena regulative o prilagođenosti izbornih kampanja — inicirati zakonsku izmjenu kojom bi političke stranke bile obavezne svoje programe i predizborne kampanje prilagoditi osobama sa invaliditetom, ili donošenje podzakonske regulative koja bi ovo pitanje regulisala (zbog direktne primjene Konvencije i ZZD BiH).
2. Revizija procedure dokazivanja nemogućnosti glasanja bez podrške — pooštriti i preciznije regulisati način na koji se dokazuje nemogućnost samostalnog glasanja i potreba za pomoći drugog lica, uključujući razmatranje ukidanja članskih kartica udruženja osoba sa invaliditetom kao validnog dokaza za tu svrhu.
3. Kontinuirano zagovaranje — o ovoj temi razgovarati konstantno, posebno u neizbornom periodu, s tim da se aktivnosti zagovaranja pokrenu odmah nakon predstojećih izbora.
4. Uvođenje „profesionalnog pomagača” — razmotriti uvođenje osobe u ulozi „profesionalnog pomagača” na svakom biračkom mjestu, sa odgovarajućim ovlaštenjima i odgovornostima.
5. Uvođenje Brajevih matrica i audio glasanja — omogućiti glasanje uz pomoć Brajevih matrica i audio formata za slijepa i slabovidna lica.
6. Unapređenje uslova za glasanje izvan biračkog mjesta — pronaći modalitete da glasanje izvan biračkog mjesta zbog arhitektonskih barijera bude kvalitetnije organizovano i nezavisno o vremenskim uslovima (kiša, snijeg, vjetar), kao i zbog mobilnosti unutar zemlje i specifičnih situacija u kojima se građani i građanke mogu naći.
7. Revizija procedure prijave za glasanje putem mobilnog tima — revidirati i uniformisati procedure za prijavu za glasanje putem mobilnog tima.
8. Prilagođavanje biračkog materijala osobama sa intelektualnim teškoćama — razviti i uvesti birački materijal u lako čitljivom/razumljivom formatu (easy-to-read), prilagođen osobama sa intelektualnim teškoćama, kako bi im se omogućilo samostalno i informisano učešće u izbornom procesu.
9. Uvođenje znakovnog tumača, obaveznih konsultacija i kontinuiranog praćenja — obezbijediti prisustvo znakovnog tumača na biračkim mjestima i u okviru izborne komunikacije, uvesti obavezne konsultacije sa organizacijama i pojedincima/kama osobama sa invaliditetom prilikom kreiranja i sprovođenja izbornih procedura, te uspostaviti kontinuirano praćenje, izvještavanje i analizu proteklih izbora u cilju unapređenja pristupačnosti u narednim izbornim ciklusima.

Perpetuum Mobile nastavlja da prati realizaciju ovih preporuka i poziva institucije, organizacije civilnog društva i širu javnost da se uključe u dalje zagovaranje za pristupačnije i inkluzivnije izbore u Bosni i Hercegovini.

Događaj je organizovan u sklopu Zajedničkog programa Akcelerator rodne ravnopravnosti, koji provode agencije Ujedinjenih nacija u Bosni i Hercegovini — UN Women, UNDP, UNFPA i UNICEF — uz finansijsku podršku Evropske unije te vlada Danske i Švedske, u saradnji sa Agencijom za ravnopravnost spolova Bosne i Hercegovine, Gender centrom Federacije Bosne i Hercegovine i Centrom za jednakost i ravnopravnost polova Republike Srpske.